Strategische grondexploitatie: de sleutel tot vitale werklocaties

Wat is strategische grondexploitatie?

Strategische grondexploitatie gaat over het slim inzetten van grondbeleid bij de ontwikkeling, herstructurering en intensivering van werklocaties. Erwin van der Krabben, hoogleraar aan de Radboud Universiteit en associate partner bij Stadkwadraat, legt uit:

‘Bestaande bedrijventerreinen kampen met veel uitdagingen, maar de discussie over modernisering van het grondbeleid richt zich vrijwel uitsluitend op woningbouw en laat werklocaties grotendeels buiten beschouwing.’

Het idee is om zowel financiële als maatschappelijke waarde van grond beter te benutten. Dat betekent bijvoorbeeld: intensiever ruimtegebruik, voorkomen van suboptimale invullingen van bedrijfsgebouwen, en het ontschotten van grond- en beheerexploitatie om duurzame keuzes te stimuleren.

Een man in pak, met donker krullend haar, poseert voor een donkere achtergrond.

Waarom is strategische grondexploitatie belangrijk?

Werklocaties staan onder druk. Gemeenten worstelen met onderhoud, eigendomsstructuren zijn complex en de waarde van grond en vastgoed wordt vaak niet optimaal ingezet voor collectieve doelen. Van der Krabben: ‘Ook voor goed beheerde en ontwikkelde werklocaties neemt de waarde toe, maar die winst komt nu toe aan de eigenaar van het gebouw en de grond, waardoor het niet kan worden benut voor investeringen in het gebied.’

Strategisch grondbeleid kan dit doorbreken, bijvoorbeeld door:

Waarde te creëren voordat deze wordt benut.
Waarde van interventies van de overheid in te zetten voor collectieve doelen.
Maatschappelijke baten zoals CO₂-reductie, natuurinclusieve ontwikkeling en gezonde leefomgeving mee te nemen in exploitatieberekeningen.

Kortom: strategische grondexploitatie helpt gemeenten en ondernemers om werklocaties economisch en maatschappelijk duurzaam te maken.

De Community of Practice: leren door te doen

Platform 31, CLOK en Stadkwadraat organiseren een Community of Practice (CoP) waarin gemeenten hun kennis over strategische grondexploitatie kunnen verdiepen en praktijkcases kunnen delen.

Belangrijke vragen die centraal staan:

Hoe kunnen gemeenten en ondernemersverenigingen meer grip krijgen op een evenwichtige en betaalbare herstructurering van bedrijventerreinen?
Hoe kan strategisch grondbeleid helpen complexe eigendomsstructuren te doorbreken en grondwaarden beter te benutten voor collectieve doelen?
Hoe kan strategisch grondbeleid bijdragen aan de realisatie van transities zoals warmte, energie en circulaire economie?

‘We hebben alle deelnemende gemeenten gevraagd een businesscase in te brengen voor een te herstructureren of nieuw te ontwikkelen bedrijventerrein. Zo kunnen we in kaart brengen hoe een strategisch gebruik van grondbeleid en ruimtelijke ordening het beste kan bijdragen en wat het werkelijk oplevert.’

De CoP biedt een leeromgeving met:

Experimenteerruimte: gemeenten brengen hun eigen cases in en testen nieuwe aanpakken.
Expert- en versnellingsteam: denkt actief mee, adviseert over koers en helpt blokkades te doorbreken.
Peer review en collegiale reflectie: leren van de ervaringen van andere gemeenten en regio’s.
Op maat gemaakte bijeenkomsten: kennis- en leerbijeenkomsten bij de deelnemers zelf.

De looptijd van de CoP is circa twee jaar, waarin kennisontwikkeling, alternatieve financieringsconstructies en interbestuurlijke samenwerking centraal staan.

Een groep mensen loopt onder een grote blauwe kraan bij een industrieel gebouw met auto's geparkeerd.

Instrumenten en kansen

Binnen de Community of Practice kunnen gemeenten experimenteren met verschillende instrumenten om grondbeleid strategisch in te zetten. Zo biedt tijdelijke erfpacht investeringsruimte voor ondernemers om hun bedrijfsvoering te verduurzamen, en kan het voorkeursrecht helpen vrijkomende gronden optimaal te benutten en suboptimale herinrichting te voorkomen. Daarnaast kunnen gemeenten gebruikmaken van revolverende publieke en private fondsen, of van rijks- en private grondfaciliteiten om herstructurering op gang te helpen. Door grond- en beheerexploitatie te ontschotten ontstaat bovendien ruimte voor een duurzamere aanpak van werklocaties. Ook de innovatieve financiering van maatschappelijke baten, zoals CO₂-reductie, wordt in sommige gevallen al meegenomen.

‘Als je het goed aanpakt, levert het niet alleen financiële winst op, maar ook maatschappelijke baten. Die zijn soms lastig in geld uit te drukken, maar het is essentieel om ze mee te nemen; anders zouden we eigenlijk verkeerd bezig zijn.’

Meer weten en meedoen

De CoP staat open voor gemeenten die hun kennis over strategische grondexploitatie willen verdiepen en praktijkcases willen delen. Voor meer informatie en deelname, neem contact op met Kim van Os (CLOK): k.vanos@clok.nl.