Zonder stevige organisatiegraad geen toekomstbestendig werklandschap

Zonder organisatie geen transitie

Cees-Jan Pen, lector op het gebied van sterke transformatie van bestaande gebieden, benadrukt dat bedrijventerreinen een cruciale rol spelen in de economie. Een groot deel van de Nederlandse economie bevindt zich op deze terreinen. Juist daarom ligt er een grote kans om bestaande gebieden beter, slimmer en duurzamer te benutten. Maar dat lukt alleen als bedrijven en overheden elkaar weten te vinden.

‘Als mensen elkaar niet kennen en er geen vertrouwen is, wordt het heel moeilijk om een gebied te verduurzamen’, aldus Pen. Organisatiegraad gaat volgens hem daarom niet alleen over een formele vereniging of stichting. Het gaat ook over het aanwezige organiserend vermogen: mensen die elkaar kennen, elkaar weten te vinden en samen verantwoordelijkheid nemen.

Zo’n organiserend vermogen kan tot uiting komen in een ondernemersvereniging, maar ook in een actieve parkmanager of enkele ondernemers die als kartrekkers optreden. Belangrijk is dat er een netwerk ontstaat waarin kennis wordt gedeeld, bedrijven elkaar aanspreken en gezamenlijk richting de overheid kan worden opgetreden.

Innovatieve werklandschappen van de toekomst voor duurzame arbeidsomstandigheden.

Slechts een beperkt deel van de terreinen is georganiseerd

Een belangrijke aanleiding voor de discussie was onderzoek van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur naar de kwaliteit en organisatie van bedrijventerreinen. Uit dit onderzoek bleek dat slechts zo’n twintig procent van de terreinen goed georganiseerd is.

Volgens Pen is dat zorgelijk, omdat de opgaven steeds groter worden. Bedrijventerreinen krijgen te maken met grote transities op het gebied van energie, circulariteit, water en klimaatadaptatie. Individuele bedrijven kunnen die uitdagingen vaak niet alleen oplossen.

‘De ondernemer van vandaag krijgt te maken met vraagstukken waar veel kennis voor nodig is. Dan helpt het als je georganiseerd bent en samen expertise kunt inzetten.’

Van vrijblijvendheid naar samenwerking

Pen pleit ervoor om de vrijblijvendheid rondom organisatiegraad te verminderen. Niet omdat ieder terrein verplicht dezelfde structuur moet krijgen, maar omdat de maatschappelijke opgaven vragen om meer slagkracht.

Een voorbeeld is netcongestie. De beperkte capaciteit op het elektriciteitsnet zorgt ervoor dat ondernemers noodgedwongen meer moeten samenwerken, bijvoorbeeld via energiehubs. Die ontwikkeling laat zien dat organisatiegraad snel kan groeien wanneer de urgentie duidelijk wordt. Volgens Pen zou die samenwerking niet alleen uit noodzaak moeten ontstaan. Ook bij andere opgaven, zoals vergroening en waterbeheer, is samenwerking noodzakelijk.

Daarbij ziet hij een belangrijke rol voor gemeenten. Niet alleen in het onderhouden van de openbare ruimte, maar ook in het stimuleren van samenwerking. Veel bedrijventerreinen zijn lange tijd als losse eilanden behandeld, terwijl juist een goede verbinding tussen ondernemers en overheid nodig is om investeringen mogelijk te maken.

“Voor wat hoort wat” kan daarbij een belangrijk principe zijn: overheden investeren in bijvoorbeeld bereikbaarheid, energievoorzieningen of klimaatmaatregelen, maar verwachten ook dat ondernemers zich organiseren en gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen.

Nieuwe Haven Arnhem: organisatie maakt verschil

Een concreet voorbeeld is bedrijventerrein Nieuwe Haven in Arnhem. Daar zorgde een sterkere organisatiegraad ervoor dat ondernemers, gemeente en andere partners gezamenlijk konden werken aan verduurzaming. Dat werd bijvoorbeeld goed zichtbaar in de discussie over vergroening van de kade. Waar de gemeente aanvankelijk bomen wilde plaatsen, brachten ondernemers de praktische gevolgen voor scheepvaart en logistiek in beeld. Samen werd gezocht naar alternatieven, zoals groene gevels en extra groenstroken.

Volgens Pieter Veldman, projectleider Nieuwe Haven, laat dit zien waarom organisatiegraad zo belangrijk is: ‘Je hebt een aanspreekpunt, een kanaal om ondernemers te bereiken en een manier om ervoor te zorgen dat hun belangen worden meegenomen.’

Wat werkt in de praktijk? Lessen uit toekomstbestendige werklandschappen

De praktijk laat zien dat organisatiegraad op verschillende manieren kan bijdragen aan toekomstbestendige werklandschappen. Een aantal lessen komt steeds terug: maak het concreet, verbind ondernemers en zorg voor samenwerking die waarde toevoegt.

1. Begin met zichtbare maatregelen

Ondernemers komen makkelijker in beweging als resultaten zichtbaar en praktisch toepasbaar zijn. Dat blijkt bijvoorbeeld bij klimaatadaptatie en vergroening. Op bedrijventerrein Euvelgunne in Groningen zorgde een sterke bedrijvenvereniging voor samenwerking met gemeente en waterschap. Samen werden maatregelen uitgevoerd zoals groen parkeren en wadi’s.

Ook vergroening van de openbare ruimte werkt goed als ondernemers daar direct de meerwaarde van zien. Groene bermen, heggen en wandelpaden dragen niet alleen bij aan een aantrekkelijker terrein, maar versterken ook de verbinding tussen bedrijven.

Meer over Euvelgunne Meer over ITC Hazerswoude-Dorp

2. Organisatie ontstaat door ontmoeting en kennisdeling

Succesvolle werklandschappen laten zien dat samenwerking groeit wanneer ondernemers elkaar ontmoeten en kennis delen. Op circulaire bedrijventerreinen worden bijvoorbeeld voorzieningen gedeeld, zoals vergaderruimtes, horeca of andere faciliteiten.

Door die ontmoetingen ontstaat een netwerk waarin bedrijven makkelijker samenwerken en nieuwe initiatieven ontstaan.

Meer over dit voorbeeld

3. Verbind bedrijven met de toekomst

Samenwerking met onderwijs en studenten helpt bedrijven om nieuwe kennis en ideeën binnen te halen. Via betrokken onderwijsinstellingen en initiatieven zoals de Studentenhub kunnen ondernemers vraagstukken koppelen aan studenten. Dat levert praktische oplossingen op en versterkt de verbinding met toekomstige medewerkers.

Meer over dit voorbeeld

4. Van samenwerking naar structurele afspraken

De meest georganiseerde terreinen groeien door naar professionele samenwerking tussen ondernemers en overheid. In Steenwijkerland werken ondernemers en gemeente bijvoorbeeld met gezamenlijke afspraken aan thema’s als duurzaamheid, innovatie en ruimtegebruik.

Een sterke organisatie zorgt ervoor dat ondernemers weten wat zij nodig hebben en dat gemeenten daar gericht op kunnen aansluiten.

De belangrijkste les

Organisatiegraad kent geen vaste vorm. Het gaat erom dat ondernemers elkaar weten te vinden, gezamenlijk projecten kunnen oppakken en samen met partners kunnen werken aan de toekomst van hun terrein.

Meer voorbeelden in de innovatiedatabase

Deze voorbeelden komen uit de praktijk en de kennis van Werklandschappen van de Toekomst. In de innovatiedatabase vind je nog veel meer inspiratie, geleerde lessen, documenten en contactpersonen. Zo kun je gericht aan de slag met organisatiegraad op jouw terrein.

Naar de innovatiedatabase