Beleid
Werklandschappen van de Toekomst
Beleid
Wist je dat het stedenbouwkundige concept van Nederlandse bedrijventerreinen in ruim honderd jaar nauwelijks is veranderd? De meeste terreinen zijn nog altijd ingericht voor de auto: praktisch en efficiënt, maar vaak weinig aantrekkelijk voor voetgangers, fietsers of mensen die er even willen verblijven. Groen beperkt zich meestal tot grasstroken en losse plantvakken langs parkeerplaatsen.
Even een wandeling maken, buiten lunchen of collega’s ontmoeten? Daar nodigen de meeste bedrijventerreinen niet bepaald toe uit. En dat terwijl miljoenen Nederlanders er dagelijks een groot deel van hun tijd doorbrengen.
Volgens Rosa de Wolf, promovenda Landschapsarchitectuur aan de TU Delft, kan dat anders. Het is tijd om op een andere manier naar bedrijventerreinen te kijken, zegt ze. Niet als plekken waar economie en natuur tegenover elkaar staan, maar als werklandschappen: gebieden waar ruimte is voor bedrijven, natuur én mensen.
Tekst: Suzanne Dijk
In de afgelopen honderd jaar hebben we veel geleerd over gezonde en veerkrachtige landschappen. Toch voldoet het merendeel van de Nederlandse bedrijventerreinen nog niet aan die inzichten. Sterker nog: vijf op de zes terreinen heeft een duidelijk tekort aan groen.
Hoe is dat mogelijk? Volgens Rosa komt dat vooral door de manier waarop bedrijventerreinen jarenlang zijn ontwikkeld. ‘Bedrijventerreinen zijn vaak vanuit een economisch perspectief ontworpen. Zo min mogelijk openbare ruimte betekende zoveel mogelijk uitgeefbare grond. En zo min mogelijk kwaliteit betekende zo min mogelijk investeringen.’
Die aanpak werkte lange tijd prima, maar past steeds minder goed bij de uitdagingen van nu. Nederland zoekt ruimte voor woningbouw, natuur, klimaatadaptatie, de energietransitie en een circulaire economie. Tegelijkertijd willen we gezonde en aantrekkelijke werkomgevingen creëren. Die opgaven concurreren met elkaar om dezelfde schaarse ruimte.
Volgens Rosa is dat precies waarom een nieuwe manier van kijken nodig is. ‘Een bedrijventerrein hoeft niet alleen een bedrijventerrein te zijn. Door het landschap als basis te nemen, blijven bedrijventerreinen ook in de toekomst economisch aantrekkelijk. Je creëert een plek waar mensen willen werken, ook tijdens warme zomers of hevige regen.’
Die omslag is inmiddels gezet. Binnen het programma Werklandschappen van de Toekomst werken onderzoekers, overheden en bedrijven samen aan nieuwe manieren om bedrijventerreinen in te richten.
Dat gebeurt onder andere in verschillende Living Labs verspreid over Nederland. Hier worden nieuwe ideeën direct in de praktijk getest. Denk aan meer groen, betere wandel- en fietsroutes, ruimte om elkaar te ontmoeten en slimme oplossingen voor hittestress en wateroverlast.
Eén van die Living Labs is De Wildeman in Zaltbommel. Hier transformeert een traditioneel bedrijventerrein naar een groen en beter verbonden werklandschap. Met het ‘Rondje Wildeman’, een wandelroute, en een verbeterde verbinding met Station Zaltbommel ontstaat een aantrekkelijk netwerk voor voetgangers en fietsers.
Tegelijkertijd wordt gewerkt aan het vergroenen van gevels en het creëren van aantrekkelijke openbare ruimtes, zoals de projecten Waterrijk en Pluktuin. ‘Saaie’ grasvelden maken daarbij plaats voor groene ontmoetingsplekken langs het water en tussen de fruitbomen. Zo groeit De Wildeman uit tot een gebied dat gezond woon-werkverkeer stimuleert, ontmoeting bevordert en sterker verbonden is met de omgeving.
De Wildeman laat zien hoe een bedrijventerrein kan uitgroeien tot een werklandschap. Maar zo’n transformatie kost jaren. Rosa wil nu al weten welke ontwerpkeuzes verschil maken. Gaan mensen vaker wandelen in een groene omgeving? Pakken ze sneller de fiets? En is het aantrekkelijker om hier te werken?
Daarom gebruikt ze virtual reality. Samen met het XR Design Lab van de TU Delft ontwikkelt ze simulaties van bedrijventerreinen waarin nieuwe ontwerpprincipes zijn toegepast. Gebruikers lopen virtueel door een toekomstig werklandschap en beantwoorden vervolgens vragen over hun gedrag en beleving. Met die inzichten scherpt Rosa haar ontwerpprincipes verder aan.
Maar daar blijft het niet bij. Want een werklandschap doet meer dan mensen verleiden om vaker te wandelen of de fiets te pakken. Rosa onderzoekt ook wat vergroening betekent voor het omliggende gebied. De eerste resultaten zijn veelbelovend. ‘Een bedrijventerrein werd vroeger vaak gezien als iets negatiefs, een plek waar je niet in de buurt wilde wonen. Maar wanneer je het vergroent, recreatieve routes aanlegt en het aantrekkelijker maakt, zie je juist een positief effect op de directe omgeving. Dit werkt bijvoorbeeld ook door in de woningwaarde.
Het onderzoek van Rosa draagt bij aan een groeiende wetenschappelijke onderbouwing voor werklandschappen. Steeds meer onderzoeken laten zien wat vergroening oplevert: van gezondere werkomgevingen en ander gedrag tot hogere woningwaarden en lagere energiekosten.
Benieuwd naar meer onderzoek? Lees ook over Jorrits onderzoek naar groene gevels en ontdek hoe vergroening kan bijdragen aan koelere gebouwen en een lager energieverbruik. Of help mee in het onderzoek van de VU naar gezondheid en productiviteit van werknemers.
